‘İyi Tasarımın 10 İlkesi’ Yorumlama

Dieter Rams- ‘İyi Tasarımın 10 İlkesi’

1-‘’İyi tasarım yenilikçidir.‘’

Zaman içinde yenilik ve yeni olana ihtiyaç istikrarlı bir şekilde devam eder. Gelişen teknoloji ve imkanlar, gözün görmediği yenilikleri sunarken ‘tasarım kavramı’ her zaman sürece müdahildir.

Yenilikçi tasarım, her zaman teknolojiyle paralel ilerlemektedir ve asla kendi içinde son bulmaz. Yaratıcı insan beyni, gün geçtikçe yeni oluşan sorunlar ve ihtiyaçlara yeni fırsatlar üretmeye elverişlidir. Yaratıcılığın yok olduğu bir dünyada oluşan tekdüzelik, riskli bir düşüşe sebebiyet verir.

İnsan elinin değdiği her şey bir amaç uğruna tasarlanmıştır. Yeni soruna sunulan her yeni tasarım fikri, zamana meydan okuyabilmeli ve zaman içinde kendini revize etmelidir.

Bence; yılların getirdiği her türlü sürprizle baş edebilen ve kendinden sonrakine öğretici nitelikte olan her tasarım, iyidir. İyi tasarım ise kreatif ve ileri görüşlü olandır.

2-‘’İyi tasarım kullanışlıdır.‘’

Bir ürün kullanılmak üzere tasarlanır ve kullanılmak üzere satın alınır. Fonksiyonel gereklilikleri yerine getirmenin yanında ürün, bazı psikolojik ve estetik kriterleri de bünyesinde barındırmalıdır. İyi tasarlanmış ürünler; kimliklerimizde, kişisel algılarımızda ve psikolojik doğada rol oynar.

İyi tasarım, ürünün ötesinde dalgalar yaratır. İnsanlar imajlarını sahip olduklarıyla tanımlar. Kendini zengin göstermek veya hissetmek isteyen biri lüks ve pahalı araçları satın alır. Sığca görünen bu tavrı istemsizce hepimiz göstermeye eğilimliyiz. Bir başka örnek; sahip olunan son model bir elektrik süpürgesinin, kullanılmasa dahi evin köşesinde durarak ev sahibine tozlardan arınmış bir mekan algısını hissettirmesidir.

Bence; zaten ürün ana işlevini yerine getirme mecburiyetindedir. Aksi takdirde nesne, ürün kavramının dışına çıkarak heykelleşir. Buradaki heykelleşme ibaresi; fonksiyonu tam olarak gerçekleştiremeyen nesnenin görsel olarak duruşuna olan kinayedir. Tasarım ancak ana işlevlere ek olan yan işlevleriyle beraber bir amaca hizmet ettiği sürece iyidir ve kullanışlıdır.

3- ‘’İyi tasarım estetiktir.‘’

Kullanan kişinin ruh halini etkileyen estetik, ürün işlevinin önemli bir parçasıdır. Kişinin göz zevkine hitap eden, refahını yükselten tasarım estetiktir. Estetik kalitenin yeterliliği tasarımı iyileştirir.

Göreceli olan güzellik kavramını ortak bir payda da birleştiren Dieter Rams’ın estetiği, herkesçe kabul edilebilir bir yeterliliği amaçlamaktadır. Tasarım kaygısındaki estetik, süsleme ve moda algısından ayrı kulvardadır.

Bence; ürün estetiği ürünün nasıl kullanıldığını anlatan işlevsel bir dile sahip olmalıdır. ‘Görünen köy kılavuz istemez’ hesabı; iyi tasarımın kılavuzu estetiğidir.

4-‘’ İyi tasarım ürünü anlaşılabilir kılar.‘’

Kendini açıklayan bir üründen daha iyi tasarlanmış bir şey yoktur. Ürün, kullanıcıyla kendisi konuşur. Karşı tarafa kendisini doğrudan anlatabilir. Kılavuz, ürünün kendi bünyesinde barınır.

Ürünle ilk defa karşı karşıya gelen birisi yabancılık çekmez. Bu son derece kıymetli diyaloğu yakalayabilen her tasarım, bence oldukça başarılıdır. İyi tasarım dili, kullanıcıyla aynı dili doğrudan konuşur.

5-‘’İyi tasarım göze batmaz.‘’

Bir amacı gerçekleştiren ürünler alet gibidir. Dekoratif obje veya sanat eseri olarak sayılamaz. Ancak tasarım tarafsız olduğu gibi de ölçülü olmalıdır. Durması gerektiği yeri bilmeli, aşırılıktan çekinmelidir.

Bence; bir tasarım mütevazi olduğu kadar iyidir. İyi tasarım durduğu yerde kendisine alıcı bulandır. Durduğu yerde bağıran tasarım, alçakgönüllülükten ödün vermiştir. Görsellik işlevin önüne geçmemelidir.

Gereksiz fazlalık, tasarımı ve ürünü yorar. Kontrollü tasarım, işlevi ve amacı yerine getirmekte yeterlidir.

6-‘’ İyi tasarım dürüsttür.‘’

İyi tasarım size nesnenin tam olarak ne yaptığını -ne eksik ne fazla- gösterir. Ürün, sunamayacağı özellikler, tutamayacağı sözler vermemelidir. Yapamayacağı vaatlerde bulunan tasarım, kullanıcıyla arasında bulunan güven ilişkisini yıkar.

Bence; tutulamayacak vaatlerle tüketiciyi manipüle etme girişimi, doğru tasarım

çerçevesinde yer alamaz.

Ürünün gerçekte olan hali, olduğundan daha güçlü veya daha kolay aksettirilmemelidir.

Satılana kadar işe yarar gibi görünen aldatıcı strateji, ürün kimliğinde zedelenmeye sebep olur ve devamlı bir pazar başarısı yakalayamaz. İyi tasarımın dürüstlüğü, olumlu ve istikrarlı bir geri dönüşle karşılık verecektir.

7- ‘’ İyi tasarım uzun ömürlüdür.‘’

İyi tasarım, modayı ve gündemdeki trendleri hedeflemez. Amacı gelip geçici olmak yerine kalıcı rol oynamaktır. Zamanın içinde kendine yer edinmeyi planlayan tasarım fikri, tüketim toplumuna başkaldırı niteliğindedir.

Kısa vadeli tüketiciliğe teşvik etmeyen tasarım iyidir. Hızlı tüketim kirlenmeye yol açar. Uzun ömürlü tasarım, kullanıcısının da ömrünü düşünür.

Yılın modası algısını yıkan ve yüzyılların modası olarak ikonikleşmeyi hedefleyen ürün, malzeme ve mekaniğinin kalitesi ile bu hedefi uygun hale getirmelidir.

Her ürün zaman içinde bozulabilir veya parça değişimine gereksinim duyabilir. Bu durumda ‘yedek parça’ kavramı ortaya çıkar. Tüm olasılıkları varsayarak uzun soluklu kullanım senaryosundaki ihtiyaçları giderecek düzeyde olan tasarım iyidir. Tasarım fikri, ürünün ömrünü olabildiğince uzatmak üzerine inşa edilmelidir.

8- ‘’İyi Tasarım en ince ayrıntısına kadar tutarlı ve eksiksizdir.‘’

İyi ürünler tasarlamak, daha doğru bir başarıyı sağlamak için hiçbir şeyin özgür iradeye bırakılmadığı, her şeyin düşünüldüğü ve doğru olması gerektiği anlamına gelir. Tasarım süreci, en ufak parçasından büyük resme kadar düşünülerek uyum içinde ilerlemelidir. Bir araya gelen her parça mekanik işlevi sağladığı gibi görsel dengeyi de kurabilmelidir.

Hiçbir detay keyfi olmamalı ve şansa bırakılmamalıdır. Üzerindeki her bir noktaya kafa yorulmuş tasarım, iyi olandır.

Tasarım sürecindeki dikkat ve ehemmiyet kullanıcıya verilen değer ve saygıyı gösterir. Düşünülmüş detaylar kullanıcının önemini arz eder. Tutarlı tasarım, kullanıcı-ürün ilişkisini de tutarlı kılar.

9-‘’ İyi tasarım çevrecidir.‘’

Tasarımlar erişilebilir, kapsayıcı ve çevre dostu olmalıdır. Ve bunu yapmak için tasarımcıların, ürünün kullandığı enerji tüketimini ya da ürünün eskimesini düşünerek, bunu nihai ürüne yansıtmanın bir yolunu tasarlamaları gerekir.

Tasarım, israfsız bir hammadde kullanımına ve çevreyle dengeli oluşuna dikkat edici olmalıdır.

Çevre dostu tasarım, yaşanılabilir bir geleceğe umut vadederek kullanıcısını sosyal sorumluluk projesine dahil eder.

10-‘’ İyi tasarım mümkün olduğunca az tasarımdır.‘’

Az çoktur. Daha az olan daha iyidir. Buradaki amaç ürüne gereğinden fazla yük yüklememektir. Temel konulara odaklanan üründe sade tasarım yeterlidir. Yalın olan, en basit biçimde kendini ifade edendir. Minimalizm çizgisindeki bu dil, üründe gerekli detaylara konsantre olmayı sağlar. Kullanıcı gereksiz detaylarda boğulmaz.

Bence; bu tasarım fikri, belirlenen hedef kitle doğrultusunda değişkenlik gösterir. Farklı coğrafya ve kültürde, gelenekten gelen süs ve gösteriş merakı; ürün tasarımında bu ilkeye ters düşmeyi gerektirebilir. Her ne kadar işlev yoğunluklu yalın bir tasarım dili olsa da; bazı kullanıcılar daha renkli, daha işlemeli görsel tercihlerde bulunabilir. Gelenekselliğin getirdiği tercihler esasında hedef kitleye yönelik yapılan tasarımlar, yeri geldiğinde sosyolojik değerlere uyum sağlamalıdır.

Dieter Rams’in kariyerinin temsili örneği olan bu son ilke; tasarımcıların dünyayı görme, tasarlama, bugünün ve yarının çözümlerini yeniden tanımlama gibi meselelerine önayak olmuştur.

Bence; farklı durumlar çerçevesinde ilkeler değişkenlik gösterebilir. Tasarım, kesin doğrular üzerine oturtulamayacak bir disiplindir.